۱۳۹۹ آبان ۴, یکشنبه

آرزوی موزه

آشپزی از آن کارهایی است که تازگی‌ها شروعش کرده‌ام. بعد از قرنطینه‌ی اسفند برایم کاری واقعی‌تر شد و توانستم تبدیلش کنم به یکی از آن معدود کارهایی که در لحظه‌اش حواسم به خودش است. به نتیجه‌اش هم اگر فکر کنم فکر کوتاه‌مدتی است که نگرانی نمی‌آورد. می‌دانم اگر این بار خراب شد بار دیگری خواهد بود. برای همین موقع آشپزی می‌توانم از قبل و بعد کمی جدا شوم. 

امروز در خانه‌ی والدین خواستم ناهار درست کنم. رفته بودم پشت گاز و داشتم کار می‌کردم. گاز خانه‌ی والدین بزرگ‌تر از گاز خودمان است و شعله‌اش دقیق‌تر. ماهیتابه‌شان کوچکتر بود و هر دوی این‌ها باعث شده بود دستم خیلی راحت نباشد. می‌دانستم غذا دارد زیادی شور و شیرین می‌شود. فکرم به همین‌ها بود و بابا کنارم نمی‌دانم داشت ظرف جمع می‌کرد یا کاری دیگر که گفت: «همیشه آرزو دارم یه روز یه خونه‌ی بزرگ بگیری...» و من توی سرم ادامه‌اش دادم که یک آشپزخانه‌ی بزرگ داشته باشد و یک گاز راحت و ظروف بزرگ و مختلف و راه‌دست. تصور زیبایی از چیزی که می‌توانست کیفیت «لحظه» را بالا ببرد. حتی در آینده هم کیفیت «لحظه»ی آینده را بالا می‌برد. مثل پولدار بودن و بچه‌دار شدن و این‌ها نبود که یک آینده‌ی ادامه‌دار باشد و درون آن آرزو همیشه خرده‌آرزوهای دیگری معطوف به آینده‌ای بعدتر داشته باشد. این‌ها در یک لحظه از سرم گذشت ولی بابا آرزوی دیگری داشت. بابا برگشته بود به نیم ساعت پیش که موبایل‌های قدیمی‌اش را آورده بود که من یکی را برای خط قدیمی‌ام بردارم. از موتورولای تاشو تا نوکیای صفحه‌رنگی. بابا برگشته بود به موبایل‌ها و همه‌ی چیزهایی که نگه داشته: «یه روز یه خونه‌ی بزرگ بگیری و همه‌ی این چیزها رو توش بچینی. موبایل‌ها، بتاماکس، نسخه‌های خطی، عکس‌ها...» یا چیزی شبیه این. «عتیقه‌اند دیگر»؛ این را گفت و از صدساله شدن بعضی داشته‌ها گفت. من توی سرم خانه‌ای می‌دیدم که خانه نیست موزه است. مثل همان «توی سرم» که خانه‌ی فکر نیست، منزل خاطره است.

دیدن خودمان در پدرها و مادرهایمان ترسناک است. نوع خمیازه کشیدن یا خندیدن، شکل حرف زدن با بچه‌ها، حالت بدن موقع خوابیدن، شیوه‌ی استدلال یا طرز سلام کردن. این‌ها را قبلاً دیده بودم. این‌ها را پذیرفته بودم. یاد گرفته‌ام که بچه‌ی آدم با تقلیدْ زندگی یاد می‌گیرد و خودش خیلی دیر متوجه این اتفاق می‌شود. آن‌قدر دیر می‌فهمد بیشتر کارهایش تقلید از چیزهایی هستند که دیده و جلویش انجام داده‌اند که دیگر کار چندانی از دستش برنمی‌آید. اما این کشف روانکاوانه‌ی پشت گاز چیزی بیشتر از ترسناک بود. خود موضوع چیزی نبود که انتظارش را نداشته باشم، موقعیتش بود که عجیبش می‌کرد. انگار کسی یک لحظه بعد از سال‌ها توی زندان بودن سرش را آورده باشد بیرون و بخواهد نفس بکشد و بعد پدرش بیاید یک پتو بیاندازد روی سرش که سردت است. بابا نمی‌دانست من موقع آشپزی از معدود وقت‌های «در لحظه» بودن زندگی‌ام را دارم. تقصیر من است که نمی‌داند چون من هیچ‌وقت این حرف‌ها را با آن‌ها نزده‌ام. هیچ‌وقت این چیزها را آن‌ها نخوانده‌اند. اما این‌که طنازی جهان آن‌قدر باشد که در یک لحظه آرزوی پدرم برای داشتن موزه‌ای از عتیقه‌هایش در «خانه‌ی من» و راه فرار رویایی من از گذشته و آینده را بگذارد توی یک آشپزخانه و در فاصله‌ی یک متر، برایم ترسناک نبود، یأس‌آور بود. انگار لبخند شیطانی خدایی باشد که دارد می‌زند به شیشه تا بگوید هیچ راه فراری نیست. 

حالا این‌قدرها هم شور نبود. آن لحظه گذشت و بعد فکر کردم به نوشتنش، به اضافه کردن یک یادداشت اینجا، برای ثبت گذشته محضِ آینده. یک روز به الف گفتم زمان حال را تجربه نمی‌کنم. انگار رویش هستم، نه تویش. گفت همینی. بپذیر. شکل تو همین است و برای همین چیزهایی داری که دیگران نمی‌توانند داشته باشند. گفتم برای همین هم خیلی چیزهایی را که دیگران دارند ندارم. گفت بله. 

نمی‌دانم هیچ‌وقت می‌توانم این چیزی که هستم، این «این‌شکلی‌بودن» را بپذیرم یا نه، ولی این را فعلاً پذیرفته‌ام که قرار است حالا حالاها با پذیرفتن و نپذیرفتن خودم در کلنجار باشم.

۱۳۹۹ آبان ۲, جمعه

سه سال و هفت ماه و بیست و هشت روز

دوباره نشسته‌ام در خانه‌ی والدین؛ پشت میز ناهارخوری جدیدی که خیلی شبیه میز ناهارخوری قدیمی است. مامان مریض است. آمده‌ام یک هفته مراقب باشم که داروهایش را به موقع بخورد و سیگارش را کم کند. یک صدایی توی سرم می‌گوید آمده‌ام ادای پسر خوب خانواده را دربیاورم اما خودم می‌دانم که نیستم. به اینجای نوشته که می‌رسم صحبت‌های سیاسی مامان و بابا شروع می‌شود و من هدفون را می‌گذارم توی گوشم و صدای آهنگ را می‌برم بالا تا حرص نخورم، بحث نکنم و سر قولی که شش ماه پیش به خودم دادم بمانم: بگذرم.

برای همین‌ها است که می‌گویم پسر خوب خانواده نیستم. من مخالف عظیم بیشتر نظرات، ناظم سخت‌گیر اکثر رفتارها و بدعنق‌ترین راهنمای تکنولوژیک خانواده‌ام. بی‌حوصله و بدرفتار و تند؛ آن‌قدر تند که بعدش همیشه از خودم بدم می‌آید. قولی که گفتم هم همین بود. شش ماه پیش قول دادم بشنوم و ببینم و بگذرم؛ مثل همه‌ی قول‌هایم البته برای خودم استثنا هم می‌گذارم. استثنای این قولم سر سلامتی است. نمی‌گذرم و می‌گویم و فقط سعی می‌کنم مهربان‌تر باشم؛ ولی باز هم برایم سخت است، از دستم در می‌رود. امروز که قرص‌ها را مرتب می‌کردم بیخود تشر زدم «چه فرقی می‌کند کدام به کدام است، شما باید ظهر این سه تا را بخورید و شب این شش تا را، می‌خواهید بدانید کدام به کدام است که چی؟». خودم خوب می‌دانستم که چی. من بچه‌ی همین مادرم. می‌خواهد همه چیز را بداند و بفهمد دارد چه می‌خورد. قرار است چیزی که می‌خورد چه کار کند. اصلاً اینجوری بهتر یادش می‌ماند. ولی من حالا ناظمم و نظم من (برای او) چیز دیگری می‌گوید. هر چقدر هم که توی این شش ماهه تلاش کرده باشم مهربان باشم و پسر خوب، واقعیتم یک جاهایی می‌زند بیرون.

شش ماه پیش بود؟ نمی‌دانم. زمان برایم دقیق نیست. هیچ‌وقت نبوده و حالا که انگار این ماه‌های گذشته در خلاء گذشته‌اند و هنوز انگار اسفند ۹۹ است (یا آبانش؟ کجا ماندم؟) زمان از همیشه‌اش هم برایم نادقیق‌تر است. نمی‌دانم شش ماه پیش بود یا یک سال پیش که به خودم این قول را دادم و با خودم این قرار را گذاشتم. اما می‌دانم کم‌کم دارم این رابطه‌ی مبهمم با زمان را می‌پذیرم. رابطه‌ای که تویش من شیفته و درگیر و اسیر زمانم و با این‌حال انگار همیشه چیزی است دور از من و برای دیگری. انگار بر من نمی‌گذرد. بر کسی گذشته که من نیستم و من فقط می‌توانم بعد از گذرش به آن‌چه دیگر نیست نگاه کنم. شاید برای همین است که همیشه کمی عقبم. همیشه سنم را عقب‌تر حس می‌کنم از چیزی که واقعاً هست. الان به طرز عجیبی توی سرم و توی واقعیت هر دو سی و سه ساله‌ام البته در واقعیت سی و سه دارد تمام می‌شود و در ذهنم حالا حالاها قرار است بماند. فکر کنم عددش را دوست دارم و برای همین این‌جوری است. وگرنه همیشه سه چهار سالی از واقعیت عقبم. سی ساله که بودم، ۲۷ سالم بود. بیست و هفت‌سالگی حس می‌کردم ۲۳ سالم است. ۲۱ سالگی هم هجده ساله بودم (شاید چون اولین‌بار بود که کسی را می‌بوسیدم و آن رابطه عین هجده‌سالگی بود). در هر حال می‌دانم دو ماه دیگر که برسم به سی و چهار هنوز ۳۳ ساله‌ام، چون عددش را دوست دارم. دل نمی‌کنم و می‌مانم روی همین چیزی که دوستش دارم. مثل خیلی چیزهای دیگری که گذشته‌اند و من هنوز در آن‌ها مانده‌ام چون دوست‌شان دارم. مثل همین میز ناهارخوری که مدام یادم می‌رود دیگر آن میز بچگی‌ها نیست.

یک بار چند سال پیش سیلی سختی خوردم: «واقعیت بچگی‌هایت خیلی بهتر از این واقعیتی که حالا ازش فرار می‌کنی نبوده است. تو نمی‌فهمیدی و حالا هم بخش‌های ناخوشش را فراموش کرده‌ای.» این را آدمی که دوستش داشتم گفت. سیلی سخت ولی لازمی بود. قداست‌زدایی از آن کودکی آرمانی که همیشه می‌خواهم به آن برگردم کار درستی بود. ولی حالا که چند سالی از آن سیلی گذشته می‌بینم خیلی تأثیری نداشته. من هنوز دلم می‌خواهد برگردم. من هنوز گیرم و اسیر. می‌خواهم برگردم، شاید نه به واقعیتِ آن زمان ولی دقیقاً به همان حسی که از آن باقی مانده. باقی مانده؟ یا من خودم ساخته‌امش؟ دوباره می‌نویسم: دلم می‌خواهد برگردم به گذشته‌ای که واقعی نیست و من توی ذهنم ساخته‌ام. می‌خواهم برگردم به جایی که هرگز نبوده‌ام.

وقتی سندی نیست از چیزی که گذشته دیگر نمی‌شود تشخیص داد کدامش ساخته‌ی من است و کدامش واقعیت تاریخی. شاید برای همین خواندن این نوشته‌های پنج تا سه سال پیش (که چون تاریخ دارند می‌توانم دقیق بگویم مال کی بوده‌اند) از آن سیلی برایم مفیدتر بود. مفیدتر و ترسناک‌تر البته، چون دیدم در هنوز روی همان پاشنه می‌چرخد، من هنوز همان اشتباهات و نگرانی‌ها را دارم، خیلی چیزها آن‌قدرها هم که فکر می‌کردم عوض نشده‌اند و من آن‌قدرها که فکر می‌کردم بزرگ نشده‌ام. این‌ها شاید مثل آن سیلی در یک لحظه از جا نپراندم ولی در نهایت نتیجه‌شان شبیه هم است. این‌یکی شاید از یک جایی سطحی‌تر و در عین حال کاربردی‌تر عمل می‌کند. 

نمی‌دانم جرئت نوشتن دوباره را دارم یا نه. جرئت ثبت کردن خودم در این روزها و جرئت گرفتن «گذشته‌ی ساختگی» را از سی سالگی‌هایم. 

پ.ن: وقتی از اول نوشته‌ها شروع کردم و تا آخر خواندم، بیشتر از همه به تکراری‌ها فکر می‌کردم، به همان پاشنه‌ی تکراری که گفتم. اما حالا که بیست و چهار ساعت گذشته تفاوت‌ها بیشتر دارند به چشمم می‌آیند. چیزهایی از آن موقع خودم یادم می‌آید که ننوشته بودمشان ولی می‌دانم واقعیت داشتند و می‌دانم چقدر بزرگ بودند. چیزهایی که حالا عوض شده‌اند یا جور دیگری به نظر می‌رسند. بزرگترینش و عجیب‌ترینش این است: آن موقع فکر می‌کردم هرگز دوباره عاشق نمی‌شوم، حالا دوباره عاشقم. 
برای سه سال و هفت ماه و بیست و هشت روز وقفه همین ما را بس.